Հայաստանում բարելավվել են իրավական համակարգն ու սեփականության իրավունքը. Fraser ինստիտուտ

Fraser ինստիտուտը Կանադայում աշխատող լիբերալ (կլասիկ ազատական) ուղեղային կենտրոն է, որի «Աշխարհի տնտեսական ազատության» (Economic Freedom of the Wrold (EFW)) ցուցանիշն ամբողջական գնահատական է տալիս երկրի ինստիտուտների գործունեության և քաղաքականության իրականացման տնտեսական ազատության ուղղությամբ: Զեկույցում տեղ են գտել նաև Հայաստանի վերաբերյալ եզրակացություններ:
EFW-ի 2019 թ. տվյալներով՝ 165 երկիր բաժանվում են չորս կատեգորիաների՝ ամենաազատ (most free), ամենաանազատ (least free) և միջին երկու կատեգորիաներ, որոնք անվանվում են երկրորդ և երրորդ։ Հայաստանը դասակարգվում է ամենաազատ տնտեսությունների կատեգորիայում և զբաղեցնում է 15-րդ տեղը։ Առաջին տեղում Հոնկոնգն է, իսկ վերջինում՝ Վենեսուելան։
Հայաստանի գնահատականների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ բարելավվել են իրավական համակարգն ու սեփականության իրավունքը, ներառյալ դատական անկախությունը, անկողմնակալ դատարանները, սեփականության իրավունքի պաշտպանությունը, բարեվարքությունը և ոստիկանության վստահությունը։
Ըստ զեկույցի՝ Հայաստանը նաև բարելավել է կարգավորումների տիրույթը, ի թիվս այլոց՝ վարկային շուկայի, մասնավոր հատվածի վարկավորման, աշխատանքի ընդունման և նվազագույն աշխատավարձի, բիզնես կարգավորման, անկողմնակալ պետական կառավարման, հարկային համապատասխանության ծախսերի ոլորտները։
Մնացած ոլորտներում Հայաստանը գրանցել է տարբեր արդյունքներ:
Հարկ է նշել, որ հետխորհրդային երկրներից Ռուսաստանն զբաղեցնում է 100-րդ տեղը, Ղազախստանը՝ 55-րդը, Վրաստանը՝ 5-րդը և Ադրբեջանը՝ 121-րդը։
Ազատական շուկայական տնտեսություններից ԱՄՆ-ը զբաղեցնում է 6-րդ տեղը, Մեծ Բրիտանիան՝ 12-րդը, Ավստրալիան՝ 9-րդը, և Կանադան 14-րդը։
Համակարգված ազատական տնտեսություններից Գերմանիան զբաղեցնում է 22-րդ տեղը, Ֆրանսիան՝ 53-րդը, Նորվեգիան 37-րդ, իսկ Շվեդիան 38-րդ տեղում են։
2021 թ. զեկույցը վերաբերում է 2019 թ. տվյալներին՝ չներառելով քովիդ համավարակի ազդեցությունը։
|
Հայաստան |
1980 |
1990 |
2000 |
2005 |
2010 |
2015 |
2019 |
|
Համառոտ վարկանիշներ (վարկանիշ) |
Վարկանիշ (աստիճան) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) 7.55 (34) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) 7.7 (25) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) 7.78 (31) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) 8.03 (15) Վարկանիշ (տվյալներ) |
|
1. Կառավարության չափը |
8.12 |
8.73 |
8.59 |
7.87 |
7.83 |
||
|
Ա) Պետական ծախսեր/ Government consumption |
8.16 (12.26) |
7.72 (13.75) |
7.54 (14.38) |
7.94 (13) |
|||
|
Բ) Տրանսֆերտներ և սուբսիդավորում |
8.33 (6.62) |
8.05 (7.67) |
7.75 (8.76) |
7.86 (8.35) |
|||
|
Գ)Պետական ներդրում |
8.32 (20.89) |
10 (11.98) |
9.37 (17.22) |
10 (14.13) |
9.3 (17.46) |
||
|
Դ) Հարկային տոկոսադրույքի սահմանաչափը՝ |
8.5 |
9 |
5 |
5 |
|||
|
Դ1. Եկամտահարկի սահմանաչափը |
9 |
10 (20) |
5 (36) |
5(36) |
|||
|
Դ2. Եկամտահարկի և աշխատավարձի սահմանաչափերը |
8 |
8 (26) |
5 (36) |
5 (36) |
|||
|
Ե) Պետական ակտիվների տիրապետում |
3.63 |
7.92 |
8.66 |
8.84 |
9.07 |
9.07 |
|
|
2. Իրավական համակարգը և սեփականության իրավունքներ |
4.13 |
4.68 |
5 |
5.59 |
5.57 |
5.46 |
6.3 |
|
Ա.Դատական անկախություն
|
4.59 |
4.51 |
3.63 |
3.58 |
4.01 |
4.32 |
4.99 |
|
Բ. Անկողմնակալ դատարաններ |
4.59 |
4.65 |
3.68 |
3.79 |
4.04 |
4.16 |
5.76 |
|
Գ. Սեփականության իրավունքների պաշտպանություն |
3.51 |
5.25 |
4.8 |
5.22 |
6.37 |
||
|
Դ. Ռազմական միջամտությունը իրավակարգին և քաղաքականությանը |
6.67 |
6.67 |
5.83 |
5.83 |
5.83 |
5.83 |
|
|
Ե. Իրավական համակարգի ամբողջականությունը (բարեվարքություն-integrity) |
4.41 |
4.7 |
4.55 |
4.49 |
4.36 |
4.33 |
5.79 |
|
Զ. Պայմանագրերի կատարման իրավական ապահովում |
7.46 |
7.33 |
6.75 |
5.2 |
5.2 |
||
|
Է. Անշարժ գույքի վաճառքի կարգավորող ծախսեր |
9.72 |
9.79 |
9.77 |
9.8 |
9.82 |
||
|
Ը. Ոստիկանության վստահելիություն |
4.63 |
4.63 |
4.1 |
5.68 |
6.67 |
||
|
Գենդերային իրավունքների ճշգրտում (Gender Legal Rights Adjustment) |
0.82 |
0.82 |
0.82 |
1 |
1 |
1 |
1 |
|
3.Հուսալի/կայուն գումար (Sound Money) |
9.21 |
9.18 |
9.48 |
9.65 |
|||
|
Ա. Դրամական աճ ունենալու ազատություն |
7.56 (12.2) |
9.64 (1.82) |
9.54 (2.32) |
9.22 (3.91) |
|||
|
Բ. Գնաճի ստնադարտ շեղում |
9.41 (1.48) |
8.72 (3.21) |
9.13 (2.16) |
9.67 (0.83) |
|||
|
Գ. Գնաճ (վերջին տարիներին) |
9.87 (0.64) |
8.36 (8.18) |
9.25 (3.73) |
9.71 (1.44) |
|||
|
Դ. Արտարժույթով բանկային հաշիվներ |
10 |
10 |
10 |
10 |
|||
|
4. Համաշխարհային առևտրի ազատություն |
7.35 |
7.99 |
8.61 |
8.53 |
|||
|
Ա. Սակագներ |
7.71 |
8.9 |
8.68 |
8.43 |
|||
|
Ա1. առևտրային հարկերից եկամուտներ (առևտրի ոլորտ %) |
9.37 (0.95) |
9.15 (1.28) |
8.87 (1.7) |
8.99 (1.51) |
|||
|
Ա2. սակագնի միջին տոկոսադրույքը |
9.4 (3) |
9.44 (2.8) |
8.78 (6.1) |
8.74 (6.3) |
|||
|
Ա3. սակագնի ստանդարտ շեղում |
4.36 (14.1) |
8.11 (4.73) |
8.39 (4.03) |
7.56 (6.11) |
|||
|
Բ. Կանոնավոր առևտրի արգելքներ |
5.16 |
6.6 |
7.3 |
7.5 |
|||
|
Բ1. ոչ սակագնային առևտրի արգելքներ |
5.31 |
5.25 |
6.14 |
5.69 |
|||
|
Բ2. ներմուծման և արտահանման հետ կապված պահանջների պահպանման ծախսեր |
5 |
7.95 |
8.47 |
9.32 |
|||
|
Գ. Փոխանակման սակագները սև շուկայում |
10 |
10 |
10 |
10 |
|||
|
Դ. Կապիտալի և մարդկանց տեղաշարժվելու վերասկողություն |
10 |
6.52 |
6.48 |
8.46 |
8.17 |
||
|
Դ1. ֆինանսական թափանցիկություն |
10 |
10 |
10 |
10 |
8.35 |
||
|
Դ2. կապիտալի վերահսկողություն |
8.46 |
8.33 |
5.38 |
6.15 |
|||
|
Դ3. օտարազգիների այցելության ազատություն |
1.1 |
1.11 |
10 |
10 |
|||
|
5. Կարգավորում |
6.9 |
7.28 |
7.38 |
7.82 |
|||
|
Ա. Վարկային շուկայի կարգավորումներ |
9.55 |
8.83 |
9 |
9.68 |
|||
|
Ա1. բանկերի սեփականություն |
10 |
10 |
10 |
10 |
|||
|
Ա2. մասնավոր հատվածի վարկավորում |
9.66 |
7.5 |
6.99 |
9.05 |
|||
|
Ա3. տոկոսադրույքի վերահսկում |
9 |
9 |
10 |
10 |
|||
|
Բ. Աշխատաշուկայի կարգավորում |
6.05 |
6.55 |
6.32 |
6.46 |
|||
|
Բ1. աշխատանքի ընդունում և նվազագույն աշխատավարձ |
6.7 |
6.67 |
5.57 |
6.67 |
|||
|
Բ2. աշխատանքի ընդունման և հեռացման կարգավորումներ |
5.15 |
6.31 |
6.01 |
5.6 |
|||
|
Բ3. կենտրոնացված կոլեկտիվ սակարկում |
7.64 |
7.36 |
7.37 |
7.25 |
|||
|
Բ4. աշխատաժամանակի կարգավորումներ |
8 |
10 |
10 |
10 |
|||
|
Բ5. աշխատողի ազատման պարտադիր վճարումներ |
8.79 |
8.99 |
8.99 |
9.25 |
|||
|
Բ6. զորակոչ |
0 |
0 |
0 |
0 |
|||
|
Գ. Բիզնես կարգավորումներ |
5.09 |
6.46 |
6.82 |
7.32 |
|||
|
Գ1. ադմինիստրատիվ պահանջներ |
3.04 |
4.12 |
4.57 |
5.17 |
|||
|
Գ2. բյուրակրատական ծախսեր |
2.93 |
6.36 |
5.78 |
5.56 |
|||
|
Գ3. բիզնեսի սկսելու կարգավորումներ |
9.36 |
9.71 |
9.86 |
9.86 |
|||
|
Գ4. անկողմնակալ պետական կառավարում |
5.79 |
3.6 |
4.26 |
4.67 |
4.68 |
6.96 |
|
|
Գ5. լիցենզավորման սահմանափակումներ |
7.47 |
9.53 |
9.55 |
9.3 |
|||
|
Գ6. հարկային համապատասխանության ծախսեր |
0 |
3.49 |
4.4 |
6.49 |
7.04 |









