Baş nazir Nikol Paşinyan Türkmənistanda MDB iştirakçısı olan dövlətlərin başçıları şurasının növbəti iclasında iştirak edib.
Əvvəlcə ölkə liderlərinin qarşılanma, daha sonra isə birgə foto çəkilişi mərasimi baş tutub.
Daha sonra məhdud tərkibdə keçirilən iclasda baş nazir Paşinyan çıxış edərək, xüsusilə qeyd edib:
"Hörmətli nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri,
Sizi Müstəqil Dövlətlər Birliyinə üzv dövlətlərin başçıları şurasının növbəti iclasında salamlamaqdan məmnunam.
İlk növbədə, türkmən dostlarımıza və şəxsən möhtərəm Prezident Serdar Berdiməhəmmədova səmimi qarşılanmaya, qonaqpərvərliyə və bugünkü sammitin yüksək səviyyədə təşkilinə görə ürəkdən təşəkkürümü bildirmək istəyirəm.
Bu görüşün miqyasını xüsusi qeyd etmək istəyirəm. Görüş “Avaza” milli turizm zonasında keçirilir və bu məkan təkcə təbii gözəlliyi ilə deyil, həm də infrastruktur potensialı ilə həqiqətən təsiredicidir. Serdar Qurbanqulu, bu gün səhər şəhərdə velosipedlə gəzmişəm və deməliyəm ki, yolların keyfiyyəti, yaşıl zonalar, şəhərin memarlığı və işıqlandırılması məndə böyük təəssürat yaradıb. Demək istəyirəm ki, xüsusilə səhər tezdən burada velosiped sürənlər üçün əsl cənnətdir.
Sammit ərəfəsində Xəzər dənizi sahilində təşkil olunan mədəni proqram dövlətlərimizin xalqlarının ənənələrinin zənginliyini və mədəni müxtəlifliyini dolğun şəkildə hiss etməyə imkan verdi.
Həmçinin başa çatmaqda olan ildə MDB-də sədrliyi çərçivəsində gördüyü işlərə görə türkmən tərəfinə təşəkkür etmək istəyirəm. Öz növbəsində, Ermənistan tərəfi Türkmənistanın Birlikdə sədrliyi konsepsiyası ilə müəyyən edilmiş prioritetlərin praktik həyata keçirilməsi istiqamətində konstruktiv səylər göstərib. Həmçinin Şavkat Miromonovi və Özbəkistanlı dostları MDB-də sədrliyi qəbul etmələri münasibətilə təbrik etmək istəyirəm. Əlbəttə, bizim dəstəyimizə arxalana bilərsiniz.
Hörmətli nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri,
Simvolikdir ki, bugünkü iclas Müstəqil Dövlətlər Birliyinin yaranmasının 35-ci ildönümü ilində keçirilir.
MDB-nin fundamental sənədlərindən biri 1991-ci il dekabrın 21-də qəbul olunmuş Alma-Ata Bəyannaməsidir. Həmin sənədlə 11 sovet respublikası bir-birinin ərazi bütövlüyünü və mövcud sərhədlərin toxunulmazlığını tanıyaraq və hörmət edərək Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının mövcudluğuna xitam verildiyini təsbit etdi.
Hörmətli həmkarlar,
Alma-Ata Bəyannaməsi Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında sülhün bərqərar olmasında açar rol oynayıb.
2024-cü ildə Ermənistan və Azərbaycan Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası məsələləri üzrə komissiyaların birgə fəaliyyəti haqqında əsasnaməni imzalayıb və ratifikasiya ediblər.
Bu əsasnamə müstəqil Ermənistan və müstəqil Azərbaycan arasında bağlanmış hüquqi qüvvəyə malik ilk ikitərəfli sənəd oldu. Həmin sənəddə təsbit olunub ki, Ermənistan və Azərbaycanın müvafiq komissiyaları Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası prosesində əsas prinsip kimi Alma-Ata Bəyannaməsini əsas götürəcəklər.
MDB-nin fundamental sənədi “Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin bərqərar edilməsi haqqında” sazişin paraflanmış mətnində də mühüm yer tutur.
Sənədin preambulasında Alma-Ata Bəyannaməsi xatırlanır, birinci maddədə isə deyilir: “Keçmiş SSRİ-nin sovet sosialist respublikaları arasındakı sərhədlərin müvafiq müstəqil dövlətlərin beynəlxalq sərhədlərinə çevrildiyini və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən belə tanındığını təsdiq edərək Tərəflər bir-birinin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü, beynəlxalq sərhədlərin toxunulmazlığını və siyasi müstəqilliyini tanıyır və onlara hörmət edirlər”.
Eyni sazişin ikinci maddəsində deyilir: “Birinci maddəyə tam uyğun olaraq Tərəflər təsdiq edirlər ki, onların bir-birinə qarşı hər hansı ərazi iddiaları yoxdur və gələcəkdə də belə iddialar irəli sürməyəcəklər. Tərəflər digər Tərəfin ərazi bütövlüyünün və ya siyasi birliyinin tam və ya qismən parçalanmasına və ya pozulmasına yönəlmiş hər hansı hərəkəti, o cümlədən belə hərəkətlərin planlaşdırılmasını, hazırlanmasını, təşviqini və ya dəstəklənməsini həyata keçirməyəcəklər”.
Yuxarıda qeyd olunan maddələri ehtiva edən saziş 2025-ci il avqustun 8-də ABŞ Prezidenti Donald Trampın Ağ evdə təşkil etdiyi sülh sammiti zamanı paraflanıb.
2020-ci il müharibəsindən sonra biz sülhə doğru uzun bir yol keçmişik. Bu kontekstdə 2020-ci ilin noyabrında atəşkəsə nail olunmasında Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putinin rolunu vurğulamaq istəyirəm.
Lakin 2020-ci il noyabrın 9-da bəyanatın imzalanmasından sonra belə, təəssüf ki, faktiki olaraq sülhə nail ola bilmədik. Aydın idi ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhə nail olmağın yalnız bir real yolu var — Alma-Ata Bəyannaməsinin prinsipləri üzərində qurulmuş arxitektura.
Etiraf etmək lazımdır ki, 1991-ci ildə Alma-Ata Bəyannaməsinin qəbul edilməsi Ermənistan və Azərbaycan arasında münaqişənin kəskinləşməsinin qarşısını almadı.
30 ildən çox müddət ərzində münaqişə Alma-Ata Bəyannaməsinin mövcudluğu şəraitində davam edib və sanki onun mövcudluğu nəzərə çarpmırdı.
Tam sülhü bərqərar etmək üçün, obrazlı desək, Alma-Ata Bəyannaməsini yenidən dirçəltmək lazım idi. Bunu biz Azərbaycan Prezidenti ilə birlikdə 2022-ci il oktyabrın 6-da Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun və Avropa Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin təşəbbüsü ilə Praqada keçirilmiş dördtərəfli görüşün nəticələri əsasında etdik.
Hörmətli dövlət başçıları,
Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh artıq baş tutmuş faktdır.
Bu gün qeyd edə bilərik ki, son iki ildən artıq müddətdə ermənilər və azərbaycanlılar arasında atışmalar nəticəsində nə ölən, nə də yaralanan olub. Halbuki əvvəlki 30 ildən artıq dövrdə, 1990-cı illərdən başlayaraq hər il hər iki tərəfdən ölən və yaralananlar olurdu.
Artıq demək olar ki, bir ildir ki, Azərbaycanın dəmir yolu erməni yükləri üçün açıqdır.
Ermənistan və Azərbaycan arasında ikitərəfli ticarət başlayıb, Ermənistan və Azərbaycan arasında dövlət sərhədinin 12 kilometrlik hissəsi delimitasiya və demarkasiya edilib.
Yaxın gələcəkdə bizi Ermənistan Respublikası ərazisində TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi gözləyir. Bu layihə Ermənistan və Azərbaycan arasında kommunikasiyaların blokdan çıxarılmasını təmin edəcək, o cümlədən Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindən keçməklə Ermənistanın şimal və cənub hissələri arasında əlaqəni, həmçinin Ermənistan Respublikası ərazisi ilə Azərbaycan Respublikasının əsas hissəsi ilə onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında əlaqəni dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və yurisdiksiyasına hörmət əsasında təmin edəcək.
Bu, Vaşinqton Bəyannaməsinin icrası çərçivəsində baş verir. Həmin bəyannamənin üçüncü bəndində deyilir: “Biz regionda və ona bitişik ərazilərdə sülhə, sabitliyə və rifaha töhfə verməklə, suverenlik, ərazi bütövlüyü və dövlətlərin yurisdiksiyası əsasında daxili ikitərəfli və beynəlxalq daşımalar məqsədilə iki ölkə arasında kommunikasiyaların açılmasının vacibliyini təsdiqlədik. Bu səylər beynəlxalq və daxili daşımalar üçün Ermənistan Respublikasının qarşılıqlı faydaları nəzərə alınmaqla, Azərbaycan Respublikasının əsas hissəsi ilə onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında Ermənistan Respublikası ərazisindən maneəsiz kommunikasiyanı əhatə etməlidir”.
Beləliklə, Şərqdən Qərbə və Cənubdan Şimala doğru yeni beynəlxalq logistika marşrutları da açılacaq, o cümlədən İran İslam Respublikasının, Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasının, Ermənistan Respublikasının və Gürcüstanın ərazilərindən keçməklə Fars körfəzi ilə Qara dəniz arasında dəmir yolu əlaqəsi.
Bu göstərir ki, TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi regionun bütün ölkələri, o cümlədən yeni logistika imkanları əldə edəcək MDB ölkələri üçün faydalıdır.
Bu kontekstdə qeyd etmək istəyirəm ki, dövlət sərhədinin açılması və müvafiq olaraq Ermənistan ilə Türkiyə arasında birləşdirici avtomobil və dəmir yolu infrastrukturunun bərpası gözlənilir.
Hörmətli dostlar,
Vurğulamaq lazımdır ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında bərqərar olmuş sülh mükəmməl deyil. Aydındır ki, hələ də öz həllini gözləyən humanitar məsələlər var. Mən itkin düşmüş şəxslərin taleyinin aydınlaşdırılması, minalardan təmizləmə və həbsdə olan şəxslərlə bağlı məsələləri nəzərdə tuturam.
Təəssüf ki, bəzən həm Ermənistanda, həm də Azərbaycanda, o cümlədən rəsmi səviyyədə mənfi əhval-ruhiyyənin kəskinləşməsi baş verir. Lakin bu hallar, hətta suallar doğursa belə, artıq dayanıqlı sülhün mövcudluğu faktını şübhə altına almır.
Sadəcə anlamaq lazımdır ki, 30 ildən çox davam etmiş münaqişəni bir anın içində, bir düymənin bir hərəkəti ilə söndürmək mümkün deyil. Bunun üçün vaxt və ardıcıllıq tələb olunacaq.
Çoxsaylı qurbanlar, əzablar, düşmənçilik, mübahisələr və belə bir inam olub ki, münaqişənin bu qədər ilindən sonra Ermənistan və Azərbaycanın dinc yanaşı yaşaması artıq mümkün deyil.
Məsələyə bu prizmadan baxsaq, Azərbaycan Prezidenti ilə birlikdə və beynəlxalq tərəfdaşlarımızın dəstəyi ilə biz mümkünsüzə nail olmuşuq və əldə olunmuş sülhün qayğısına hər gün qalmaq, onu qorumaq lazımdır. Çünki bu nailiyyət ilk növbədə Ermənistan və Azərbaycan xalqlarına, Ermənistan və Azərbaycanın müstəqilliyinin möhkəmlənməsinə, Ermənistan və Azərbaycanın gələcək nəsillərinə xidmət edir. Onlar ümumi maraqlar əsasında təkcə dinc yanaşı yaşamaq deyil, həm də əməkdaşlıq və mehriban qonşuluq üçün tarixi imkan qazanıblar.
Məhz Alma-Ata Bəyannaməsi və onun dirçəldilməsi həmin tarixi imkanı, daha dəqiq desək, tarixi reallığı yaratdı və bizə sadəcə bu reallığa söykənmək, baxışlarımızı gələcəyə yönəltmək qalır. O gələcəyə ki, orada tərəflər qeyd-şərtsiz şəkildə bir-birinin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü, beynəlxalq sərhədlərin toxunulmazlığını və siyasi müstəqilliyini tanıyır və onlara hörmət edir, tərəflərin bu gün və əbədi olaraq bir-birinə qarşı heç bir açıq və ya gizli ərazi iddiası yoxdur.
Hörmətli dövlət başçıları,
Ermənistan Respublikası məhz belə bir strategiya seçib. Və çox vacibdir ki, Vaşinqton Bəyannaməsində biz Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişinin imzalanması və yekun ratifikasiyasına yönəlmiş səylərin davam etdirilməsinin zəruriliyini qəbul etdik və iki ölkəmiz arasında sülhün qorunmasının və möhkəmləndirilməsinin vacibliyini vurğuladıq.
Biz bu yolla irəliləyirik və mən ümid edirəm və əminəm ki, birgə əməkdaşlıq edərək yekun məqsədimizə — Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasına və ratifikasiyasına nail olacağıq.
Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm".
Daha sonra MDB iştirakçısı olan dövlətlərin başçıları şurasının geniş tərkibdə görüşü keçirilib və görüş zamanı MDB çərçivəsində əməkdaşlığa dair qəbul olunmuş sənədlər imzalanıb.
