Ազգային ժողովի մշտական հանձնաժողովների համատեղ նիստում 2027 թվականի պետական բյուջեի նախագծի քննարկման շրջանակում ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը, ներկայացնելով մշակույթի ոլորտի հիմնական ձեռքբերումներն ու առաջնահերթությունները, ընդգծել է, որ 29 տարվա ընդմիջումից հետո Հայաստանը վերսկսել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում նոր հուշարձանների ընդգրկման գործընթացը։ Մինչև 2031 թվականը նախատեսվում է Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկում ընդգրկել ևս 5 հուշարձան կամ հուշարձանախումբ։
«ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկերում ընդգրկումը ոչ միայն միջազգային ճանաչելիության, այլև կառավարման որակի բարձրացման հնարավորություն է, քանի որ կարևոր պայմաններից է նաև հուշարձանների պատշաճ կառավարման համակարգի առկայությունը»,- ընդգծել է Ժաննա Անդրեասյանը։
Ներկայում աշխատանքներ են իրականացվում պատմական Արտաշատ մայրաքաղաքի և Սյունիքի մարզի ժայռափոր բնակավայրերի հայտերի մշակման ուղղությամբ։ Նախատեսվում է առաջադրել նաև հայկական ամրոցներից մեկը: Շարունակվում են նաև ոչ նյութական մշակութային ժառանգության հանրահռչակման աշխատանքները։ Նախարարի տեղեկացմամբ՝ առաջիկա տարիներին նախատեսվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համապատասխան ցանկերում ընդգրկման ներկայացնել ևս երկու տարր։
Անդրադառնալով արդեն արձանագրված արդյունքներին՝ Ժաննա Անդրեասյանն առանձնացրել է «Արենի-1 քարայր. նախնադարյան կյանքը և գինեգործությունը Արփա գետի կիրճում» հայտը, ինչպես նաև Իրանի հետ համատեղ ներկայացված՝ անձրևի և ջրի հետ կապված ավանդույթներին վերաբերող հայտը, որը հնարավորություն է տալիս միջազգային հարթակում հանրահռչակելու նաև Վարդավառի հայկական ավանդույթը։
2027 թ․ հուշարձանների ամրակայմանը և վերականգնմանը կհատկացվի շուրջ 1.79 մլրդ դրամ
Նախարարի տեղեկացմամբ՝ վերջին տարիներին զգալիորեն ավելացել են հուշարձանների վերականգնման պետական հատկացումները։ Եթե 2022 թվականին այդ նպատակով տրամադրվել է 213 մլն դրամ, ապա 2025 թվականին ֆինանսավորումը հասել է 1.386 մլրդ դրամի՝ աճելով շուրջ 6.5 անգամ։ Իսկ 2027 թվականին հուշարձանների ամրակայման, նորոգման և վերականգնման համար նախատեսվում է շուրջ 1.79 մլրդ դրամ։ Աշխատանքներ կիրականացվեն 21 հուշարձանում, որոնցից 13-ում կշարունակվեն արդեն մեկնարկած ծրագրերը, իսկ 8-ում կսկսվեն նոր աշխատանքներ։ Մինչև 2031 թվականի ավարտը նախատեսվում է վերականգնել ևս 40 հուշարձան։
Ժաննա Անդրեասյանն ընդգծել է, որ Հայաստանում վտանգված հուշարձանների թիվը հասնում է մի քանի հարյուրի, ուստի անհրաժեշտ է պահպանել վերականգնման աշխատանքների տեմպը։ Միաժամանակ պետություն-մասնավոր համագործակցության շրջանակում վերականգնման աշխատանքներ են իրականացվում ևս 9 պատմամշակութային հուշարձանում։
Թատրոնների, համերգային կազմակերպությունների և թանգարանների սեփական եկամուտներն աճել են 112-153 տոկոսով
Մշակույթի ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների կարևոր ուղղություններից են աշխատակիցների մասնագիտական զարգացումն ու վարձատրության բարձրացումը։
Թանգարաններում արդեն ընթանում է աշխատակիցների ատեստավորման գործընթացը, իսկ գրադարաններում այն նախատեսվում է իրականացնել 2027 թվականին։ Ատեստավորումը հնարավորություն կընձեռի բարձրացնելու աշխատակիցների վարձատրությունը՝ մասնագիտական զարգացման արդյունքների հիման վրա։
Անդրադառնալով ժամանակակից արվեստին՝ նախարարը կարևորել է մշակութային միջոցառումների բազմազանությունը, թատերական և համերգային գործունեության ընդլայնումը, ինչպես նաև մշակութային կյանքի ապակենտրոնացումը։ Առաջիկա տարում նախատեսվում է թատրոններում հանդիսատեսի թվի շուրջ 20 տոկոս աճ։
Միաժամանակ շարունակվում է մշակութային հաստատությունների ֆինանսավորման նոր մոդելների ներդրումը՝ խրախուսելով սեփական եկամուտների ավելացումն ու ֆինանսական ինքնուրույնությունը։
Նախարարի ներկայացրած տվյալներով՝ 2025 թվականին, 2022 թվականի համեմատ, թատրոնների սեփական եկամուտներն աճել են 1.75 մլրդ դրամով կամ 152 տոկոսով, համերգային կազմակերպություններինը՝ 745 մլն դրամով կամ 153 տոկոսով, իսկ թանգարաններինը՝ 859 մլն դրամով կամ 112 տոկոսով։
Ժաննա Անդրեասյանի գնահատմամբ՝ այս արդյունքները վկայում են ֆինանսավորման նոր մոտեցումների արդյունավետության մասին՝ միաժամանակ նպաստելով ստեղծագործական անձնակազմերի վարձատրության բարձրացմանը։
Նախարարն ընդգծել է, որ առաջիկայում նախատեսվում է կատարելագործել ֆինանսավորման նոր մոդելը և դրա հնարավորությունները հասանելի դարձնել մշակութային բոլոր հաստատություններին։
Կինոարտադրության ոլորտում ներդրումների մասնակի վերադարձը կազմել է 100 մլն դրամ
Ժաննա Անդրեասյանն անդրադարձել է նաև կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի զարգացմանը՝ ընդգծելով Հայաստանում կինոարտադրությունը մրցունակ արդյունաբերության վերածելու ներուժը։
Այս ուղղությամբ կարևոր գործիք է կինոարտադրության ներդրումների մասնակի վերադարձի մեխանիզմը, որն արդեն նպաստում է Հայաստանում նոր կինոոնախագծերի իրականացմանը։
Նախարարի տեղեկացմամբ՝ ստացվել է 11 ֆիլմի հայտ, որոնցից 5-ի համար արդեն իրականացվել է ավելի քան 100 մլն դրամի ներդրումների մասնակի վերադարձ։ Մյուս հայտերով փոխհատուցումները նախատեսվում է իրականացնել ընթացիկ տարում։
Նախարարն ընդգծել է, որ մշակույթի ոլորտում պետական քաղաքականությունը շարունակելու է միաժամանակ կենտրոնանալ պատմամշակութային ժառանգության պահպանության, մշակութային կյանքի բազմազանության, մարզային մշակույթի զարգացման, մշակութային ու ստեղծագործական ոլորտների տնտեսական ներուժի ընդլայնման ուղղություններով։
