2026 թվականի ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ են դարձել Կարլ Դեյսերոթը, Պետեր Հեգեմանը և Գեորգ Նագելը «լուսազգայուն իոնային ալիքների և օպտոգենետիկայի ոլորտում իրենց հայտնագործությունների համար»:
Մրցանակակիր գիտնականների հայտնագործությունները հանգեցրել են օպտոգենետիկայի առաջացմանը ՝ մեթոդ, որը թույլ է տալիս միացնել կամ անջատել կենդանի ուղեղի առանձին նյարդային բջիջների գործունեությունը: Ներկայումս այս տեխնիկան օգտագործվում է աշխարհի լաբորատորիաներում ՝ ուղեղի գաղտնիքները բացահայտելու համար: Հայտնագործությունները կատարվել են Մարտինսրիդի Մաքս Պլանկի անվան կենսաքիմիայի ինստիտուտում։
Նոբելյան կոմիտեի մամուլի հաղորդագրության մեջ նշվում է, որ վաղուց հետազոտողների երազանքն է եղել հասկանալ, թե ինչպես է ուղեղը ձևավորում հիշողությունները, զգացմունքները և վարքի օրինաչափությունները: 20-րդ դարում հետազոտողները սկսել են ուսումնասիրել, թե ուղեղի որ շրջաններն են ազդում այս կամ այն գործառույթների վրա, բայց նրանց օգտագործած մեթոդները բավարար չեն եղել պատճառահետևանքային կապերն ապացուցելու համար։ Նրանց ստեղծած ուղեղի նկարը նման էր հարցական նշաններով ու անհայտներով լի էսքիզային քարտեզի։ Այժմ նրանց օգնության է հասել օպտոգենետիկան։
Լույսի միջոցով նյարդային ազդանշանների կառավարման այս տեխնիկան արագ ձեռք է բերել համաշխարհային նշանակություն: Օպտոգենետիկայի միջոցով հետազոտողները կարողացել են բացահայտել նյարդային շղթաները, որոնք վերահսկում են նյարդաբանական և հոգեկան խանգարումներին վերաբերող հատուկ հիշողությունները, զգացմունքներն ու վարքագիծը: Կլինիկական բժշկության մեջ հետազոտողներն այս մեթոդն օգտագործում են՝ փորձելով վերականգնել տեսողությունը դրա խանգարումներով մարդկանց մոտ:
Այս տարվա Նոբելյան մրցանակը կազմում է 12 միլիոն շվեդական կրոն (մոտավորապես 1,09 միլիոն եվրո)՝ անկախ նրանից, այն շնորհվում է անհատի, դափնեկիրների փոքր խմբի, թե կազմակերպության:
